Araştırma AlanlarıBeşeri BilimlerDiplomaside Kırmızı...

Diplomaside Kırmızı Çizgi (Red Line)

Kırmızı Çizgi kavramı Diplomasi ve Uluslararası İlişkiler alanında sıkça kullanılan önemli bir kavramdır. Kırmızı çizgi farklı disiplinlerde kullanılabilen bir kavramdır, tarihsel anlamda nasıl ortaya çıktığını ve özellikle Uluslararası İlişkiler disiplinine nasıl geçmiştir konusunu incelemek gerekiyor.

Kırmızı Çizgi teriminin tarihi çıkışı, Irak Petrol Şirketi’nin ortakları olan Britanya, ABD ve Fransa’dan büyük petrol firmalarının 1928 yılında imzaladığı bir anlaşmaya dayandırılıyor: “Red Line Agreement” yani Kırmızı Çizgi Anlaşması. Osmanlı İmparatorluğu’ndan “dağılan” arazi üzerinde, petrol açısından önem taşıyan, sınırları kırmızı bir çizgiyle belirleyen ve Irak Petrol Şirketi’nin bu sahadaki çıkarlarını, imtiyazlarını kayda bağlayan bir anlaşmadır (Birikim Dergisi, 2021). Kırmızı Çizgi terimi, bu halden diplomasi diline geçmiştir ve günümüzde çokça zikredilen bir kavram haline dönüşmüştür. Örnekleri diplomasi ve uluslararası ilişkiler için de çokça geçmektedir. Örneğin; 2014 yılında İran, uranyum zenginleştirme kabiliyetini korumanın uluslararası toplumla herhangi bir anlaşma çerçevesinde aşılmasına izin vermeyeceğini açıkladı ve bunu bir “kırmızı çizgi” olarak kabul ederek kendi tarafınca onayladı (FONDATION pour la RECHERCHESTRATÉGIQUE Recherches & Documents, 2016, s.5). Uluslararası ilişkilerde uluslararası örgütler veya ülkeler, topluluklar,kendi kırmızı çizgilerini belirleyebilir. Yalnız burada önemli olan yaptırım veya uygulatma gücünün ne kadar gerçekçi olduğu önemlidir. Kırmızı çizgi ilan etmek kesin bir sonuç veya uygulama anlamı taşıması için yaptırabilme veya uygulattırabilme kabiliyetinin olması gerekir. Bu anlamda kavramın anlamını incelemek gerekiyor ve kavramın özünün tanınması, kavranabilmesi mühim bir konudur. Kırmızı Çizgi; müzakerelerde “kırmızı çizgiler” bir tarafın bazı temel çıkarlardan dolayı ödün vermeyeceğini belirttiği alanlardır (The UK in a Changing Europe, 2020). Diğer bir tanımda; tipik olarak bir hükümet tarafından kabul edilemez olarak gördükleri ve yanıt verecekleri eylemlerin beyanı. Bu tanım için; “Savaş sırasında kimyasal silah kullanımı kırmızı çizgi meselesidir.” şeklinde örneklendirmek mümkündür (Macmillan Dictionary). Suriye’de kimyasal silah kullanılması vb. olaylarda olduğu gibi. Kırmızı çizgi, 1970’lerden beri birinin ciddi sonuçlarla karşılaşmadan ötesine geçmemesi gereken bir sınırı belirtmek için kullanılıyor. Kabul edilebilir ve kabul edilemez davranış arasındaki sınırları belirleyen fiziksel bir sınır fikrini önerir ve “bir çizgiyi geç” ve “kumda bir çizgi çiz” gibi ifadelerle ilgilidir (Macmillan Dictionary). Diğer bir tanımda ise: Egemenlik meselesi, aşılamayacak kırmızı bir çizgidir. Sade bir tanımla; hükümet tarafınca kabul edilemez olarak değerlendirilen eylemlere ilişkin bir açıklama (Macmillan Thesaurus). Son bir tanımda ise; bir kişi veya grubun bir anlaşmazlık veya müzakere sırasında hakkındaki fikirlerini değiştirmeyi reddettiği bir sorun veya talep (Oxford Learner’s Dictionaries).

Kırmızı çizgi farklı şekilde belirlenebilir ve uygulanabilir ve bu durum ülke, örgüt veya topluma göre değişkenlik gösterir. Örneğin; İsrail kırmızı çizgileri konusunda bazen doğrudan düşmana özel ve ayrı bir şekilde ya da gerekirse bir aracı kullanarak iletir (FONDATION pour la RECHERCHESTRATÉGIQUE Recherches & Documents, 2016, s.5). Tabii burada kırmızı çizginin inandırıcılığı ülke veya örgütün güç ve kabiliyetine bağlı olmakla beraber diplomasiyi kullanabilme becerisine de bağlıdır. Yukarıdaki tanımlar ışığında kırmızı çizgi ilan etmenin bir amacı da olduğu anlaşılmaktadır ve bu amaca yönelik yapılması son derece önem arz etmektedir. Kırmızı çizgi diplomasisinin karışık bir sicili vardır. Çoğu zaman kırmızı çizgiler düşmanı caydırmada başarısız olmuştur. Geçmeme eşiği ya da bunu yapmanın sonuçları net değildir ya da savunmacının kararlılığı açık değildir ya da caydırıcılığın etkili olması için verilen ceza yeterli değildir. Dahası, kırmızı çizgiler istenmeyen veya zararlı etkilere sahip olabilir (FONDATION pour la RECHERCHESTRATÉGIQUE Recherches & Documents, 2016, s.7). Örneğin karşıyı kışkırtabilir veya zıtlaşma yaratabilir. Bu durumda istenmeyen olaylar meydana gelebilir. Bu bakımdan orantılı ve realist bir diplomasi son derece önemlidir. Bu bakımdan sonuçları ya etkisiz ve inandırıcı olabilir ya da problemlerin büyüyüp çatışma, kriz gibi durumlara evrilmesi pek mümkündür. Örneğin Küba Krizi’nde SSCB ve ABD tarafının kırmızı çizgileri yüzünden savaşın eşiğine gelmesi söz konusuydu.

Kırmızı çizgiler, eşik veya onu geçmenin sonuçları net olmadığında başarısız olur. Kırmızı çizgilerin başarısızlığının ilk nedeni, birçok çatışmanın klasik bir açıklamasıdır: Savunucunun neyden kaçınmaya çalıştığını veya sınırı geçmenin sonuçlarının ne olacağını açıkça ifade edememesi veya isteksizliği nedeniyle baş kahramanlar arasında anlayış eksikliğindendir. Tarih boyunca sayısız savaşın patlak vermesinin tam nedeni de budur. Böyle bir netlik eksikliği, bir karşı eylemi tetikleyecek kesin koşullar hakkında olabilir. Çoğu devlet, kendi egemenlik topraklarına yönelik tam teşekküllü askeri saldırganlığın kırmızı çizgiyi geçmeyi teşkil edeceğini ve böylelikle de aynı şekilde savunmacı bir tepkiyi tetikleyeceğini açıkça belirtmiştir. Bu durumda kırmızı çizgi, oldukça basit bir şekilde, genellikle dokunulmaz olduğu düşünülen uluslararası sınır çizgisidir. Ancak durum genellikle daha karmaşıktır. Sınırlar her zaman net bir şekilde tanımlanmaz ve tanımları bazen anlaşmazlık konusudur. (FONDATION pour la RECHERCHESTRATÉGIQUE Recherches & Documents, 2016, s.7). Bu nedenle kriz ya da savaşa dönüşebilen bir yapısı vardır. Sonuç olarak kırmızı çizgiler belirlenirken ve kırmızı çizgiler savunulurken diplomasi aracının esnek ve güçlü yapısı dikkatli, gerçekçi, orantılı kullanılmalıdır. Böylece kırmızı çizgilerden doğabilecek kriz veya savaş tehlikeleri en iyi haliyle minimize edilebilir.

 

 

 

KAYNAKÇA:

  • https://birikimdergisi.com/haftalik/10553/kirmizi-cizgi
  • Bruno TERTRAİS. The Diplomacy of “Red Lines”. FONDATION pour la RECHERCHESTRATÉGIQUE Recherches & Documents, 2016
  • https://ukandeu.ac.uk/the-facts/what-does-red-lines-mean/
  • https://www.macmillandictionary.com/dictionary/british/red-line
  • https://www.macmillanthesaurus.com/red-line
  • https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/red-line
Rahmi Tolgahan ARTUNÇ
Ufuk Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Lisans eğitimini 2017’de, Ufuk Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalının Uluslararası İlişkiler bölümünde Tezli Yüksek Lisans eğitimini 2020’de tamamladı. Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü, TRT Belgesel Yapımı Bölümünde, SGK Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler bölümünde staj yaptı. T.C. Cumhurbaşkanlığı İnsan Kaynakları Ofisi Başkanlığında Yönetim Analisti olarak 6 ay çeşitli projelerde çalıştı.

İlgili Yazılar

  1. Maşallah R.Tolgahan başarıların daim olsun yolun açık olsun mükemmel açıklayıcı kırmızı çizgi yi biliyorduk ancak ilk cikisini da bu vesileyle ogrenmiş olduk teşekkürler yeğenim

  2. Tebrikler Tolgahan yeğenim; babanın meslektaşı olarak yine gurur duyuyorum ve onure oldum.. Yavrularımızın boyle ciddi konularda söz ve bilgi sahibi olması beni olumlu düzeyde etkiledi… Muvaffakiyetler diliyorum..

    • Çok teşekkür ederim Ahmet Ağabey, sizin güzel yorumlarınız ve dilekleriniz bizler için önemlidir, daha iyilerini yapmak ümidiyle.

  3. Doğru zamanda doğru hedeflere odaklanmayı amaçlayan, mükemmel tespitler ve öngörüler içeren çok ama çok önemli bir tez olmuş. Elinize ve emeğinize sağlık. Tebrik ederim.Tolgacigim gerçekten günümüz koşullarının ne kadar değerli olduğunu anlatmışsın bir daha seni tebrik eder gözlerinden öperim hayırlı olsun tezin insallah devamını beklerim Rabbim yar ve yardımcın olsun

    DOGUTURKISTAN CUMHURIYETI CUMHUR BAŞKANI YARDIMCISI EYYÜP ÖZBEK

  4. Doğru zamanda doğru hedeflere odaklanmayı amaçlayan, mükemmel tespitler ve öngörüler içeren çok ama çok önemli bir tez olmuş. Elinize ve emeğinize sağlık. Tebrik ederim.👏👏👏

    • Tabii Onur Bey, en iyisini ülke ve toplum adına yapacağız. Sizin güzel yorumlarınız bizim için teşvik edici, çok teşekkür ederim.

  5. Tolga bey, gerçekten yazınız bilgilendirici ve aydınlatıcı, Geniş bakış açısıyla analizleriniz doğru tespitlerle desteklediğiniz yazınız başarılı olmuş. Emeğinize Kaleminize sağlık. Sizin gibi aydın ileri görüşlü analitik düşünceyle donatılmış özgür fikirli gençlere Ülkemizin her platformda ihtiyacı olacaktır. Yolunuz bahtınız ufkunuz daima açık olsun.

    • Çok teşekkür ederim Musa Bey, sizlerin güzel temenni ve yorumlarınız bize güç veriyor, elimizden geleni yapmaya devam edeceğiz.

YORUM ALANI

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz